Pagina delen

Aanvraag aanvullende uitkering vangnetregeling 2017

Het college van burgemeester & wethouders stelt voor :

  1. Kennis te nemen van het 'Tekort op het Participatiewetbudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' en de bijbehorende prognose, analyse en maatregelen.
  2. De zienswijzebrief Zienswijze Raad Vangnetregeling 2017 vast te stellen.

Inhoud

Inleiding/aanleiding

De gemeente is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Participatiewet. De uitvoering van het gedeelte voor bijstandsgerechtigden is ondergebracht bij de GR Het Plein. Ten behoeve van het verstrekken van de bijstandsuitkeringen ontvangen gemeenten van het Rijk een budget op grond van de Participatiewet (Pw-budget).

Ook in 2017 is de verwachting dat er een tekort zal zijn op het Pw-budget. Om in aanmerking te komen voor aan aanvullende uitkering moeten aan een aantal voorwaarden worden voldaan, waarvan aan een aantal al in 2017. De aanvraag van het college dient uiterlijk 15 augustus 2018 ingediend te zijn bij de Toetsingscommissie. Bij de aanvraag moet het volgende inzichtelijk gemaakt worden:

  • Analyse van omvang en oorzaken van het tekort;
  • Een plan met maatregelen om tot een tekortreductie te komen en het beoogde (gezamenlijke) effect, waarmee door de gemeenteraad is ingestemd;
  • De gemeente dient inzichtelijk te maken welke maatregelen zijn uitgevoerd en wat de effecten daarvan zijn geweest;
  • Een gemeente met een aanhoudend tekort dient interne en externe maatregelen te nemen om tot tekortreductie te komen.

Hoewel het college dus pas in augustus 2018 een aanvraag hoeft in te dienen, dient deze al in 2017 voorbereid te worden. Het is vereist dat in 2017 de analyse en het plan met maatregelen zijn opgesteld en aangeboden zijn aan de raad. Er moet een document zijn, waarin de gemeenteraad de opvattingen deelt over de analyse en de maatregelen. Daarvoor is de procedure van een zienswijze gekozen (en door deskundigen geadviseerd). Daarvoor heeft Het Plein het document 'Tekort op het Participatiewetbudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' opgesteld, dat als bijlage is opgenomen ( ook aangehaald als 'Rapport' of 'Rapport Maatregelen PW-budget 2017').

In Zutphen verwachten we in 2017 een tekort op het Pw-budget van € 2.483.436,- en een compensatie van € 803.299,-.

Beoogd effect

Het bijgevoegde rapport 'Tekort op het Participatiebudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' dient twee doelen: aanvraag van de vangnetuitkering en opstellen van een pakket maatregelen gericht op terugdringing en dus structureel verkleinen van het tekort op het Pw-budget.

Argumenten

1.1 Met het bijgevoegde rapport wordt voldaan aan de voorwaarden die gesteld worden aan de aanvraag voor de vangnetregeling voor de uitkering van een bedrag van ruim € 800.000,-.

Het rapport bevat een prognose van het tekort over de komende jaren, een analyse van (mogelijke) oorzaken voor het tekort en maatregelen die Het Plein wil nemen om het tekort te reduceren. Het is vereist dat in 2017 de analyse en de maatregelen zijn opgesteld en zijn aangeboden aan de gemeenteraad.

1.2 In het rapport wordt een goede analyse gegeven van de werking van het Pw-budget, het verdeelmodel, prognoses van inkomsten en uitgaven Pw-budget en een analyse van mogelijke oorzaken voor het tekort.

De totstandkoming van de budgetten en de verdeling daarvan zijn ingewikkelde processen en worden beïnvloed door vele factoren. De analyse helpt om de materie goed inzichtelijk te krijgen en te begrijpen waarom er in Zutphen een tekort is.

Kortheidshalve worden hier alleen de hoofdoorzaken genoemd voor een tekort; voor nadere informatie wordt verwezen naar het rapport.

- Zutphen ontvangt via het objectief verdeelmodel jaarlijks minder budget per bijstandsgerechtigde dan landelijk het geval is. De wijze waarop het budget verdeeld wordt, ligt hieraan ten grondslag. Het model schat het aantal bijstandsuitkeringen lager in dan werkelijk het geval is. Hiernaar is onderzoek geweest, waarover u afzonderlijk informatie krijgt (in het kader van de forumtoezegging Onderzoek Ministerie naar tekorten Participatiebudget (17-01).

- De werkgelegenheid is in de regio tussen 2012 en 2016 sterker gedaald dan landelijk. De werkgelegenheid is sinds 2015 weer aangetrokken, maar het aantal banen in Zutphen is afgenomen. Op het gebied van werkgelegenheid profiteren we dus nog niet van de aantrekkende economie.

- Uit onderzoek van het UWV blijkt dat de kansen voor bijstandsgerechtigden met name in de industrie, bouw, detailhandel, zorg en de zakelijke dienstverlening liggen. In het rapport komt naar voren dat de werkgelegenheid in sectoren die over het algemeen kansen bieden voor bijstandsgerechtigden in de regio, is gekrompen de afgelopen jaren (met uitzondering van de industrie).

- Er is een discrepantie tussen de beschikbaarheid van vacatures (de vraag) en de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel (het aanbod).

- Het aantal WW-ers is in Zutphen sterker gedaald dan landelijk. Ondanks deze sterkere daling blijft het aandeel WW-ers in de beroepsbevolking in de gemeente Zutphen hoog.

- De afgelopen jaren is de WW-duur naar beneden bijgesteld. Personen die de afgelopen jaren zijn ingestroomd in de WW zullen sneller doorstromen naar de bijstand. Het UWV voorspelt in haar prognoses voor de doorstroom van de WW naar de bijstand dat de doorstroom in de gemeente Zutphen veel groter zal zijn dan landelijk.

Tabel 1. Ontwikkeling bijstandsbestand 2017-2021

Bijstandsbestand

2017

2018

2019

2020

2021

Zutphen

1.687

1.740

1.794

1.850

1.907

Bron: Het Plein.

De ontwikkeling van het bijstandsbestand gaat inmiddels wel richting landelijk gemiddelde. Waar het verschil in de stijging van het bestand tussen de gemeente en de rest van Nederland voorheen nog twee keer zo groot was, is de ontwikkeling in 2017 gelijk aan het landelijke beeld.

De ontwikkeling van het bijstandsbestand in de gemeente wordt in grote mate beïnvloed door de instroom van statushouders (vluchtelingen). Deze groep is niet direct bemiddelbaar naar werk of school vanwege inburgering. Als we de ontwikkeling van het bestand beschouwen zonder vluchtelingen, dan is er sinds de zomer van 2016 in de gemeente Zutphen sprake van een daling van het bijstandsbestand.

De daling van de instroom heeft in 2016 doorgezet. Tegelijk blijft de uitstroom uit de bijstand toenemen. Het bestand blijft nog stijgen, omdat de instroom de uitstroom nog steeds overtreft. Desalniettemin kan worden geconcludeerd dat de reeds genomen maatregelen om de instroom te beperken en de uitstroom te bevorderen vruchten hebben afgeworpen.

Tabel 2. Overzicht in- en uitstroomcijfers 2015 en 2016

 Totale bijstandsbestand

2015

2016

Instroom

538

508

Uitstroom

358

380

Instroompercentage

35%

32%

Uitstroompercentage

17%

18%

Bijstandsbestand exclusief statushouders

 

 

Instroom

497

455

Instroompercentage

32%

28%

Bron: Het Plein.

1.3 In het document worden de maatregelen beschreven die dienen ter onderbouwing van de aanvraag en die moeten leiden tot terugdringing van de tekorten.

Het document gaat uit van groeien naar het landelijk gemiddelde van resultaten. Het pakket aan maatregelen moet instroom beperken, uitstroom bevorderen, terugvordering verbeteren en handhaving effectiever maken. Daarnaast blijven de maatregelen en doelstellingen in het kader van vorige vangnetaanvragen onverlet van kracht. In Tabel 2 worden alle maatregelen opgesomd die in deze vangnetaanvraag aan de orde komt, alsmede de maatregelen uit de vorige twee aanvragen en maatregelen die zijn opgenomen in de Verzamelverordening Werk en Inkomen Zutphen 2017. In deze verordening zijn ook enkele maatregelen opgenomen die bijdragen aan arbeidsinschakeling c.q. uitstroom.

Tabel 2: Maatregelen van deze en de vorige vangnetaanvragen en van de Verzamelverordening:

Uit 2015 met effect op 2016/ 2017

Toelichting

Nieuwe aanpak aan de Poort voor kansrijke bijstandsgerechtigden

Directe begeleiding van deze kansrijke groep naar een baan

Nieuwe aanpak jongeren

Grotere uitstroom naar werk, direct een baan of naar school

Poortprogramma stroom 2 en 3

Begeleiding naar werk, werkervaringsplekken of werkprojecten.

CV-dokter

Ondersteuning cv opstellen en sollicitatiebrief schrijven

Max-WW-ers uitleg

Personen die aan einde van WW zitten, krijgen uitleg over gevolgen bijstand. Die zijn vaak negatief voor deze groep.

Marginaal ondernemerschap en uitstroompremie

Bevorderen en ontwikkelen tot zelfstandig ondernemerschap

Samenwerking werkgevers en imago

Samenwerking Delta, UWV en Het Plein in Werkgeversdienstverlening

Handhavingsplan

Actueel plan van aanpak, betere matching en rechtmatigheidscontrole

 

 

2016 en verder

 

Investeren in kennis en deskundigheid medewerker

Plein op Orde

ESF voor statushouders

Subsidie voor effectievere aanpak begeleiding naar werk voor statushouders

Doorontwikkelen jongerenaanpak

Pilot om jongeren, die bij voorbaat niet als kansrijk gezien worden voor scholing, toch op school te krijgen

Inzet poortprogramma voor zittende bestand

Zie boven , maar dan voor klanten die niet deelnemen aan traject of project

Scherp aan de poort

Beperken instroom via proces van intake en handhaving

Project minder regels

Wetgeving efficiënter en effectiever inzetten

 

 

2017 en verder

 

 

Focussen op de kansrijke doelgroep

Doelgroep gericht re-integratiebeleid, mede in relatie tot kansberoepen.

Actievere inzet tegenprestatie

Voor mensen die (nog) niet in staat zijn om te werken, is meedoen van belang in de vorm van een tegenprestatie.

Invoeren variant wachttijd ook voor 27-plussers

Pilot met een wachttijd voor personen van 27 jaar en ouder.

Betere verbinding met werkgevers

Het Werkgeversservicepunt is gerevitaliseerd en zal nog meer in verbinding treden met de werkgevers in de regio om de discrepantie tussen vraag en aanbod aan te pakken.

Project Werken in Duitsland

Over de grens in Duitsland zijn mogelijk wel banen beschikbaar.

Invoeren digitale intake

Klanten doen eerst een aanvraag via internet alvorens zij op gesprek komen op het Plein

Onderzoek inzet Flextentie

Op deze manier kunnen mensen met een bijstandsuitkering eenvoudiger tijdelijk of parttime werk doen, waardoor men aantrekkelijker blijft op de arbeidsmarkt

 

 

Verzamelverordening W&I 2017

 

 

Verhoging van de maatregelpercentages icm vereenvoudiging van het regime.

nvt

Verhoging studietoeslag

Van € 50 naar € 125 per maand als stimulans om te blijven studeren, ook voor MBO-entree e.v.

Voorziening dat de individuele inkomenstoeslag niet vervalt bij kortdurend werk en inkomen.

 

1.4 De aanvraag kan het tekort op het Pw-budget voor 2017 verkleinen en het pakket maatregelen moet het structurele tekort verder terugbrengen.

De tekorten op het Pw-budget lopen steeds verder op en leggen een groter beslag op de totale begroting. De vangnetuitkering en de maatregelen moeten helpen om de tekorten terug te dringen, ook structureel. In de tabellen 3 en 4 staat de ontwikkeling van het Pw-budget en de lasten voor de komende jaren.

Tabel 3 en 4: Ontwikkeling Pwbudget en ontwikkeling van de lasten Pwbudget:

Ontwikkeling Pw-budget

2017-2021

2017

2018

2019

2020

2021

Zutphen

€ 19.201.564

€ 18.779.130

€ 19.154.712

€ 19.403.723

€ 19.597.761

 

Ontwikkeling lasten Pw-budget 2017-2021

2017

2018

2019

2020

2021

Zutphen

€ 21.685.000

€ 22.359.935

€ 23.056.642

€ 23.775.120

€ 24.515.371

Bronnen: Ministerie SZW en Het Plein


1.5 Er zijn geen extra middelen nodig of investeringen om de maatregelen uit te voeren.

De kosten van de maatregelen worden gedekt uit de bestaande begroting en reeds toegekende en bestaande middelen.

2.1 De zienswijze moet de opvattingen weergeven van de gemeenteraad, waarmee tegelijk wordt voldaan aan één van de voorwaarden.

Ten behoeve van bespreking in forum en raad is een conceptbrief opgesteld die kan dienen als bespreekstuk. De zienswijze heeft als doel om te voldoen aan de voorwaarden voor de aanvraag van een uitkering, maar tegelijk biedt de brief/procedure het college en de raad de mogelijkheid in gesprek te gaan over feiten, prognoses, beleid en uitvoering rondom het Pw-budget.

Kanttekeningen

1. Het rapport bevat nieuwe maatregelen, maar steunt ook op eerder in gang gezette maatregelen.

Het Plein heeft in 2015, 2016 en 2017 in het kader van de vangnetuitkering maatregelen ingezet om de uitgaven op het Pw-budget voor de gemeenten Lochem en Zutphen te verminderen. Daarbij is intensief samengewerkt met gemeenten, partners en werkgevers in de regio. In het huidige rapport wordt inzichtelijk gemaakt welke resultaten de maatregelen uit 2015, 2016 hebben opgeleverd en wat in 2017 is ondernomen of wordt ondernomen om het tekort verder te beperken. Hierbij geldt dat in het vangnetrapport van 2015 al opgenomen was dat de effecten van de genomen maatregelen pas later echt goed zichtbaar zijn.

2. De aanvullende uitkering zal niet het gehele tekort dekken.

Gemeenten die geconfronteerd worden met een tekort moeten hiervoor in principe eigen middelen aanspreken. De gedachte hierachter is dat gemeenten hierdoor geprikkeld worden om zo min mogelijk uitkeringen en zo laag mogelijke uitkeringskosten te realiseren. Daarom komt ook na de aanvullende uitkering nog een deel van het tekort voor rekening van de gemeente.

In het voorjaar van 2017 heeft het Ministerie van SZW onderzoek gedaan naar de uitschieters in het verdeelmodel (zie de hiervoor genoemde forumtoezegging 17-01). Het onderzoek richtte zich op het in beeld brengen van mogelijke oorzaken voor de grote uitschieters met betrekking tot overschotten en tekorten op het Participatiewetbudget (Pw-budget). Uit het onderzoek blijkt dat niet aangetoond kan worden dat het verdeelmodel zelf een oorzaak is voor tekorten en/of overschotten bij gemeenten.

3. De Nationale ombudsman beoordeelt de pilot met een wachttijd voor personen van 27 jaar en ouder als strijdig met de wet.

In een zeer recent onderzoek van de ombudsman wordt gesteld dat de wachttijd voor 27 plussers in strijd is met de wet (in tegenstelling tot een wachttijd voor 27-minners, die wel is toegestaan). De ombudsman wijst erop dat wachttijden en aanvullende voorwaarden nadelige gevolgen hebben voor minder zekere of mondige aanvragers en stelt dat gemeenten geen beleidsvrijheid hebben om 27-plussers een zoektermijn op te leggen. Gemeenten die dit alsnog doen stellen zich volgens de ombudsman niet op als een betrouwbare overheid.

Toch wordt voorgesteld om de pilot met een zoekperiode in te voeren, omdat wordt gewerkt binnen de grenzen van de wet (dus maximaal twee weken in plaats van vier, geen vertraging in de toekenning, en een uitkeringsgerechtigde mag nooit geweigerd worden een aanvraag in te dienen). De pilot en de werkwijze van Het Plein bieden altijd de mogelijkheid in voorkomende gevallen maatwerk te bieden en de beste oplossing voor de cliënt te kiezen. Vooral als mensen snel geld nodig hebben, omdat bijvoorbeeld huisuitzetting dreigt, zal er geen wachttijd zijn (maar eerder een spoedbehandeling).

Overigens wordt in het rapport over de uitschieters in het verdeelmodel (zie kanttekening 2) aangeven dat een zoekperiode van twee weken zinvol kan zijn. In eerdere versies stond dit nog stelliger. Daarnaast wordt gesteld dat streng zijn aan de poort werkt. Het is nog onduidelijk hoe deze uitspraak vanuit het miniserie zich verhoudt tot de bevindingen van de Nationale ombudsman.

Risico’s

1. De kans bestaat dat het Rijk de aanvraag niet zal honoreren en geen compensatie zal geven voor de tekorten op het Pw-budget.

Gezien de inspanningen die verricht zijn voor het opstellen van het document en de maatregelen wordt die kans klein geacht.

2. Gezien de ontwikkelingen, de afhankelijkheid van externe ontwikkelingen en de Zutphense cijfers is de ambitie hoog.

De doelstellingen die zijn opgesteld in het kader van de vangnetregeling 2015 zijn nog steeds onverlet van kracht. Dit houdt in dat het bijstandsbestand in Zutphen in 2017 dient te dalen. Die doelstelling dient behaald te worden door het verder doorvoeren van alle ingezette en nieuwe maatregelen. Daarnaast moeten de maatregelen die zijn opgenomen in Het Plein op Orde bijdragen aan het bereiken van het doel. De ambitie past bij de opgave en inzet die er is voor Zutphen, en die verwoord is in het focustraject, de doelstellingen en de speerpunten (in het bijzonder Samen werk bereikbaar maken).

Communicatie/Vervolgtraject/Uitvoering

Het is vereist dat in 2017 de analyse en de maatregelen gericht op terugdringing van het tekort zijn opgesteld en zijn aangeboden aan de gemeenteraad.

Vervolgens moeten de analyse en de maatregelen met de raad worden afgestemd. Daarvoor is de procedure van een zienswijze gekozen (en door deskundigen geadviseerd). De bespreking van de zienswijze met het forum en de raad en de vaststelling ervan in de raad moet in 2017 plaatsvinden.

In 2018 dient vervolgens een rapportage opgesteld te worden waarin het college vaststelt welke maatregelen daadwerkelijk zijn ingevoerd, wat daar de effecten van zijn en hoe het college deze effecten kwalificeert.

De aanvraag moet uiterlijk 15 augustus 2018 worden ingediend bij de Toetsingscommissie van het Ministerie van SZW.

Rapportage/evaluatie

De maatregelen zullen een plek krijgen in het jaarplan van Het Plein. De resultaten van de maatregelen zullen via de bestuursrapportages en het jaarverslag verantwoord worden.

Financiën

Uitgaande van de prognoses van het tekort op het Pw-budget in 2017 ontvangt de gemeente bij toekenning een aanvullende uitkering op basis van wet- en regelgeving compensatie van € 803.299,-. Het totale tekort voor 2017 bedraagt € 2.483.436 (een tekort van 12,9 %).

De uitkering zal ter zijner tijd (eind 2018) naar verwachting worden toegevoegd aan de reserves.

De maatregelen vragen geen extra investering. De maatregelen kunnen binnen de bestaande begroting en op basis van de reeds gedane investeringen worden uitgevoerd.

De regeling vangnet Participatiewet is een structurele regeling. Dat betekent dat er ook volgend jaar weer een beroep op een vangnetuitkering mogelijk is.

Bijlagen

-          De zienswijzebrief Zienswijze Raad Vangnetregeling 2017.

-          Rapport 'Tekort op het Participatiewetbudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing'.

Bijlagen

Ontwerp

Besluit

Griffienummer: 2017-0137

De raad van de gemeente zutphen,


gelezen het voorstel van het college van burgemeester & wethouders van 24 oktober 2017 met nummer 111748



b e s l u i t :

  1. Kennis te nemen van het 'Tekort op het Participatiewetbudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' en de bijbehorende prognose, analyse en maatregelen.
  2. De zienswijzebrief Zienswijze Raad Vangnetregeling 2017 vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van

de raad van de gemeente zutphen,

gehouden op:



de voorzitter, de griffier,

Behandeld in Forum van 20 november 2017 Naar boven

Toelichting griffie

De uitvoering van de Participatiewet is ondergebracht bij Het Plein. Voor het verstrekken van de bijstandsuitkeringen ontvangt  de gemeente van het Rijk een budget op grond van de Participatiewet (Pw-budget). Voor 2017 is de verwachting dat er een tekort zal zijn op het Pw-budget van € 2,5 mln.  

Om de financiële risico's in gemeenten gedeeltelijk af te dekken heeft het rijk een 'vangnetregeling in het leven geroepen'. Om in aanmerking te komen voor de vangnetregeling dient aan een aantal voorwaarden te zijn voldaan. Onder andere is vereist dat een analyse en plan met maatregelen zijn opgesteld en aangeboden aan de raad. Ook dient er een document te zijn, waarin de raad de opvattingen over de analyse en de maatregelen deelt. Hierbij is gekozen voor een procedure van zienswijze. Door de raad kennis te laten nemen van het rapport 'Tekort op het Participatiebudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' en zijn zienswijze te vragen met betrekking tot de maatregelen wordt aan deze voorwaarde voldaan.

Door het college is een concept zienswijze opgesteld. De raad heeft de gelegenheid om wensen en bedenkingen te geven op de concept zienswijze. Aan het eind van het Forum vraagt de voorzitter aan het college of de uitgesproken wensen en bedenkingen zullen leiden tot aanpassing van de zienswijze.

De raad wordt gevraagd kennis te nemen van het 'Tekort op het Participatiewetbudget 2017, Analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing' en de bijbehorende prognose, analyse en maatregelen en de zienswijzenbrief vast te stellen.

NB: Dit onderwerp staat geagendeerd in een 'sociaal blok' waarin ook de onderwerpen 'Bestuurlijk arrangement Het Plein', 'Begrotingswijziging Het Plein' en 'Voornemen tot opheffen GR Het Plein' staan geagendeerd.

 

Raadsadviseur: H Nijkamp

Datum 20-11-2017 Tijd 19:00 - 21:00
Zaal
Burgerzaal
Behandeling
Oordeelsvormend
Openbaarheid
Openbaar
Voorzitter
G.V.C. Boldewijn
Griffier
M van den Berg-Platzer
Notulist
More Support
Aanwezig namens Naam
BurgerbelangM.G.S. Siemes
SPM.J. ten Broeke
D66G.I. Timmer
PvdAJ. Bloem en M.M.M. Moester
GroenLinksL. Luesink en M.T.E. Westerik
StadspartijD. Bogerd
VVDA. van Dijk en B. van der Veen
CDAK.M. Warmoltz
ChristenUnieA. Oldenkamp
BewustZWA.W. Jansen
Lijst van Vliet
Fractie Pepers en VerwoortA.IJ. Pepers

Verslag van de vergadering

De voorzitter opent het Forum en heet de aanwezigen van harte welkom. Hij verwelkomt in het bijzonder de heer Van der Laan, voorzitter van de OR van Het Plein en de heer Derksen, inspreker op het onderwerp Vangnetregeling.

De voorzitter leidt het eerste gespreksonderwerp in. Voor het verstrekken van bijstandsuitkeringen ontvangt de gemeente middelen vanuit het Rijk op grond van de Participatiewet. Over 2017 wordt een tekort op dit budget verwacht van 2,5 miljoen euro. Om financiële risico’s voor de gemeenten af te dekken, heeft het Rijk een zogenaamde vangnetregeling in het leven geroepen. Om hiervoor in aanmerking te komen, dient aan een aantal voorwaarden te worden voldaan, waaronder het uitvoeren van een analyse en het opstellen van een plan met maatregelen, dat vervolgens moet worden aangeboden aan de gemeenteraad. Ook dient er een document te zijn waaruit blijkt dat de raad de opvattingen inzake de analyse en voorgenomen maatregelen deelt.

Het College stelt voor kennis te nemen van het tekort van 2,5 miljoen euro en van de analyse van mogelijke oorzaken en maatregelen gericht op terugdringing met de bijbehorende prognose, analyse en maatregelen. Tot slot stelt het College voor de zienswijzenbrief ‘Zienswijzen raad Vangnetregeling 2017 vast te stellen.

De voorzitter meldt de aanwezigheid van een inspreker namens de Cliëntenraad van Het Plein. De heer Derksen krijgt het woord.

Inspreekreactie

Inspreker stelt dat het rapport ‘Visie Vangnetregeling 2017’ onvoldoende inzicht biedt in de effecten van de maatregelen die eerdere jaren zijn getroffen of aangekondigd. Bepaalde maatregelen zijn niet uitgevoerd en worden weer opgenomen als zijnde ‘nieuw’.

De bedragen die bekend zijn bij het Ministerie van SZW zijn andere bedragen dan in het rapport worden genoemd. Hierdoor ontstaat verwarring.

In het rapport wordt veel over handhaving gesproken. Handhaving houdt zowel handhaving van plichten in, als van rechten. Met dit laatste duidt spreker op de voorlichting van de gemeente via de website van Het Plein. Inspreker constateert dat die voorlichting ernstig tekort schiet, zeker in vergelijking met andere gemeenten zoals Utrecht en Amsterdam.

Een ander veelbesproken onderwerp is de bejegening. De houding die inspreker graag wil zien, is: ‘Hoe krijgen we mensen weer aan het werk?’ in plaats van ‘Hoe voeren we de Wet zo goed mogelijk uit?’ Om dat te bevorderen, is heel veel gedaan aan deskundigheidsbevordering. Desalniettemin ziet inspreker nog geen cultuuromslag ontstaan.

Een veelbesproken punt in de pers is de wachttijd voor 27-plussers. In feite is sprake van een maatregel, die zeer selectief kan worden toegepast. Inspreker verwijst naar het commentaar op deze maatregel van de Ombudsman, dat erop neerkomt dat iedereen die ouder is dan 27 jaar recht heeft op een uitkering en de uitkering geen maand mag worden opgeschort.

Een groep die bijzondere aandacht krijgt, is Flextensie. Deze groep mensen verricht parttime werk en krijgt daarnaast een uitkering. Er zijn veel klachten van personen die hun inkomsten van voorgaande maand iets te laat opgeven en vervolgens direct met een maatregel worden gestraft. Inspreker is van mening dat juist deze groep mensen moet worden ondersteund in plaats van direct te confronteren met een maatregel.

De Cliëntenraad adviseert zeer terughoudend om te gaan met ingrijpende maatregelen in een organisatorisch zeer onzeker jaar.

De voorzitter meldt dat het advies van de Cliëntenraad aan de stsukken is toegevoegd.

BewustZW vraagt waar de genoemde afwijking in cijfers vandaan komt.

Inspreker heeft uitsluitend een afwijking geconstateerd, maar weet niet waardoor deze wordt veroorzaakt. De Cliëntenraad ziet het als haar taak om dit onder de aandacht te brengen.

De Fractie Pepers en Verwoort vraagt of inspreker het advies in het voortraject reeds heeft besproken met de wethouder of andere betrokkenen.

Inspreker antwoordt dat dit niet het geval is. Het advies is wel ter kennisgeving aan de wethouder gestuurd.

Het College vermoedt dat de genoemde cijfers afkomstig zijn uit de septembercirculaire waarin het te verwachten bedrag voor de gemeente Zutphen naar boven is bijgesteld. Als dit wordt afgetrokken van het te verwachten tekort, dan blijft nog steeds sprake van een tekort dat hoger is dan tien procent en zal een beroep op de aanvullende uitkering Vangnetregeling 2017 nodig zijn.

De Stadspartij is benieuwd wat de maatregelen van de afgelopen jaren precies hebben opgeleverd. Veel genoemde maatregelen, die gericht zijn op de uitkering, kan Het Plein zelf uitvoeren. Intussen voert de gemeente ook veel zaken uit op economisch vlak en afgevraagd wordt waarom die niet zijn opgenomen. De maatregel inzake de wachttijd voor 27-plussers vindt de fractie absurd. De fractie wenst deze maatregel te schrappen.

Het College geeft aan dat Het Plein momenteel de evaluatie opmaakt. Zodra deze beschikbaar is, vindt raadsbespreking plaats. Dan kan ook worden ingegaan op de onderwerpen die inspreker heeft aangedragen.

Vanaf pagina 24 in het rapport staat wat de maatregelen tot nu toe hebben opgeleverd. Over het algemeen zijn de maatregelen succesvol, zij het met uitzondering van het onderdeel handhaving. Ten aanzien van handhaving is sprake van vertraging op het aantal te onderzoeken dossiers. Momenteel vindt een inhaalslag plaats.

In het raadsvoorstel staat aangegeven dat de gemeente een blijvend tekort houdt dat boven tien procent ligt. De maatregelen binnen het participatiedomein zullen daardoor op een gegeven moment zijn opgedroogd. De wethouder verwacht dat dit het laatste rapport is dat ziet op maatregelen die sec binnen de Participatiewet vallen. Daarna zal een meer integrale aanpak nodig zijn, waarbij gedacht moet worden aan economische structuurversterking, onderwijs en arbeidsmarkt en verdere sturing in het sociaal domein.

De Stadspartij stelt naar aanleiding van pagina 24 dat niet duidelijk is wat het effect per maatregel is en vraagt welke maatregelen interessant genoeg zijn om meer of langer in te zetten.

Het College antwoordt dat elke maatregel die tot nu toe is getroffen, van kracht blijft. De maatregelen die vanavond worden besproken, komen daar bovenop. Voor zover het College kan inschatten, zijn alle te treffen maatregelen effectief.

De SP is van mening dat de wachttijd voor 27-plussers niet helpt om mensen aan het werk te krijgen en het aantal bijstandsuitkeringen naar beneden te brengen. De meeste mensen die een bijstandsuitkering aanvragen, hebben al heel veel inspanning gepleegd om aan het werk te kunnen komen. Er zijn talloze voorbeelden waaruit blijkt dat deze maatregel absoluut niet gaat werken. Werkloosheid is geen individueel probleem, maar een organisatorisch probleem. De gevolgen van deze maatregel moeten niet worden onderschat, want mensen die een bijstandsuitkering aanvragen, hebben het financieel vaak al niet ruim en moeten dan ook nog eens een maand op een uitkering wachten. Deze wachttijd brengt het risico mee dat er schulden ontstaan.

De SP vreest dat het College denkt dat dit niet aan de orde is of dat kan worden voorkomen, maar de gemeente heeft niet altijd inzicht in de financiële situatie van de bijstandsaanvrager. De fractie vraagt of de veronderstelling juist is dat de gemeente zich laat ‘chanteren’ door het Rijk en deze maatregel invoert om aan de voorwaarden van de Vangnetregeling te voldoen.

GroenLinks vraagt in hoeverre de wethouder verwacht dat deze maatregel tot grotere problemen gaat leiden. De fractie is benieuwd of de wethouder dit als repressiemiddel ziet.

De PvdA is benieuwd naar de ervaringen van andere gemeenten met deze maatregel. Ook is de fractie benieuwd naar de ervaringen met de doelgroep onder 27 jaar. Voorts informeert spreker naar voorbeelden waarbij deze maatregel niet van toepassing wordt verklaar

D66 vraagt zich af of deze maatregel werkelijk iets toevoegt of dat het meer een signaal naar buiten toe is. De fractie vraagt wat er gebeurt als de gemeente deze maatregel niet invoert. De maatregel kan zeer verlammend werken omdat het voor betrokkenen stress kan opleveren. D66 is geen voorstander van de maatregel.

De fractie Pepers en Verwoort refereert aan het rapport van de Nationale Ombudsman, waar inspreker naar verwees. Daarin wordt gewezen op de beperkte mogelijkheden van deze maatregel. De fractie vraagt hoe het College aankijkt tegen de conclusies van genoemd rapport.

Het CDA verwijst naar de bespreking in 2016 waarin het ook over maatregelen ging in het kader van de Vangnetregeling. Spreker vraagt of er nu strenger wordt toegezien op uitvoering van de maatregelen en de effecten ervan.

Burgerbelang vraagt de wethouder een toelichting te geven op de vraag hoe de motie inzake de participatiebonus zich verhoudt tot de Vangnetregeling.

De voorzitter stelt dat de vraag van Burgerbelang buiten de orde van dit Forum valt.

Het College geeft aan dat de voorgestelde maatregelen steeds strenger worden. Deze maatregel laat zien hoe de Gemeente daadwerkelijk om wil gaan met mensen die bij Het Plein om hulp komen vragen. De wethouder schetst de huidige praktijk bij het aanvragen van een uitkering. Het voorstel dat nu voorligt, voorziet er in dat de aanvraagtermijn begint te lopen op het moment dat iemand een aanvraag voor een uitkering indient. Het beeld is juist, dat mensen op het moment van indienen van de aanvraag geen recht hebben op een uitkering. Wat nieuw is met deze maatregel is dat bij het indienen van de aanvraag mensen direct wordt gevraagd op zoek te gaan naar werk. Alle acties die daarbij worden uitgevoerd, worden na vier weken getoetst. Als het oordeel luidt dat betrokkene voldoende heeft gedaan, maar dit helaas niet heeft geleid tot een baan, dan wordt de bijstandsuitkering verstrekt. Als betrokkene onvoldoende heeft gedaan, dan kan Het Plein maatregelen treffen op de te verstrekken bijstandsuitkering. Dit past precies in de onlangs vastgestelde Verordening. De conclusies die SP trekt ten aanzien van deze maatregel beoordeelt de wethouder als vergaand.

Het CDA informeert naar de criteria voor genoemde toetsing.

GroenLinks stelt dat bij het verbetertraject van Het Plein sterk is ingezet op bejegening en deskundigheid. Die aspecten worden in de toelichting van het College gemist.

De VVD vraagt zich af of de genoemde periode van vier weken nodig is, want het beoordelen of mensen zich voldoende inspannen om werk te vinden, kan ook vanaf de eerste dag gebeuren.

D66 vindt nog niet helder wat het verschil is tussen de huidige praktijk en het voorstel en vraagt zich af waarom een wachttijd van vier weken nodig is.

Het College zou liever over een ‘zoektijd’ spreken dan over een ‘wachttijd’. Tijdens deze zoekperiode moeten mensen zich inspannen om aan de slag te komen. In de huidige praktijk gaat pas na het verstrekken van de uitkering de verplichting lopen om aan de slag te gaan.

De VVD veronderstelt dat mensen die vanuit de WW-regeling komen ook al enige tijd zijn aangespoord om werk te zoeken.

Het College antwoordt dat niet iedereen die bij Het Plein een bijstandsuitkering aanvraagt vanuit het UWV binnenkomt. Bovendien worden personen die in de WW zitten niet altijd op dezelfde manier aangespoord om werk te zoeken.

GroenLinks vraagt of de nieuwe praktijk ook iets betekent voor de bejegening.

Het College antwoordt dat met deze nieuwe maatregel mensen vanaf dag één worden gewezen op de verplichting om zélf actief op zoek te gaan naar werk. Die insteek is in de huidige praktijk niet aan de orde.

In het rapport van de Nationale Ombudsman wordt verwezen naar gemeenten die de zoektijd voor 27-plussers al hebben ingevoerd, maar die niet actief wijzen op de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen voor de kosten van levensonderhoud. In die gemeenten werd bij het eerste gesprek slechts gewezen op de verplichting om zelf gedurende vier weken op zoek te gaan naar werk en terug te komen als dat niet tot een baan leidt. Ingevolge de Wet bestaat echter de verplichting om mensen bij het eerste gesprek actief te wijzen op de mogelijkheid van het aanvragen van een bijstandsuitkering.

De raad heeft onder andere in de Visie Participatiewet aangegeven dat het beoordelen of iemand voldoende heeft gedaan om aan werk te komen, vooral een zaak is tussen professional en klant.

Mensen waarvan van tevoren al overduidelijk is dat ze geen werk zullen vinden binnen de termijn van vier weken, kunnen van deze maatregel worden uitgesloten. Mensen die mogelijk een financieel tekort oplopen en daardoor in de problemen dreigen te raken, hebben recht op een voorschot.

D66 is verbaasd dat aanvragers van een uitkering in de huidige praktijk nog niet vanaf de eerste dag op hun plichten wordt gewezen en wat dit betreft sprake is van een noviteit. De fractie vindt het een goede zaak dat dit nu wél gaat gebeuren. Spreker wijst vervolgens op het convenant met het UWV en is verbaasd dat veel mensen blijkbaar nog niet actief worden aangespoord om op zoek te gaan naar werk

Het College licht toe dat bij het UWV per persoon minder geld en tijd beschikbaar voor het begeleiden richting werk. Twee punten in het convenant zijn in deze context van belang. Ten eerste, betreft dit de samenwerking in de werkgeversdienstverlening. Ten tweede, gaat Het Plein, samen met het UWV, in de laatste zes weken van een WW-uitkering actief in gesprek met mensen die de stap gaan maken naar de bijstand. Van deze aanpak zijn resultaten zichtbaar, maar er is nog geen sprake van een optimale situatie omdat nog relatief veel mensen vanuit de WW in de bijstand terecht komen. Deze samenwerkingsvorm met het UWV kan daarom nog wel meer worden geïntensiveerd.

De fractie Pepers en Verwoort vraagt welke bagage men meekrijgt om actief op zoek gaan naar werk.

Het College noemt als voorbeeld de ‘CV dokter’. De kern van de maatregel is dat mensen in de eerste periode daadwerkelijk worden gevraagd medeverantwoordelijkheid te nemen voor een baan. Dit past ook bij de Visie Participatiewet. Bij andere gemeenten blijkt de maatregel te werken.

De VVD vindt dat de toekenning van een uitkering, dan wel een voorschot in de periode van vier weken boven de markt blijft hangen. De fractie begrijpt niet wat de termijn van vier weken wachttijd toevoegt. De fractie stelt dat bij onvoldoende inzet om een baan te vinden, mensen alsnog kunnen worden gekort op de uitkering. De VVD wil voorkomen dat mensen in de eerste vier weken van hun aanvraagperiode een uitkering verstoken blijven.

Het College bevestigt dat deze werkwijze kan worden ingevoerd, los van de Vangnetmaatregel. Dat past ook bij de spelregels en de lijn die de afgelopen jaren is ingezet, maar de maatregel wordt nu opgevoerd als maatregel binnen de Vangnetregeling. Hiermee geeft de gemeente een signaal richting het Rijk dat hard wordt gewerkt om de instroom te beperken en de uitstroom te bevorderen.

Het College vermoedt dat verwarring is ontstaan na perspublicaties over deze maatregel. Daarin is niet voldoende uitleg gegeven. Bij gemeenten die de aanvraag pas na vier weken laten ingaan, ontstaat inderdaad een ‘gat’ van vier weken. In dit voorstel gaat de aanvraag lopen vanaf dag 1.  

De verandering ten opzichte van de huidige praktijk ligt in het feit dat klanten vanaf dag 1 ook worden gewezen op hun plicht om actief op zoek te gaan naar een baan en dat na vier weken wordt gecontroleerd dat dit ook is gebeurd.

Een tweede verschil betreft de afhandeling van de aanvraag. De aanvraag wordt wel direct in behandeling genomen, maar de afhandeling ervan vindt plaats na de genoemde vier weken als een tweede gesprek plaatsvindt. Voor mensen die binnen vier weken een baan hebben gevonden, scheelt dit veel administratieve handelingen.

GroenLinks mist in het betoog van de wethouder de rechten van aanvragers. Spreker verwijst in dit verband naar het verbetertraject inzake bejegening, deskundigheidsbevordering en de motie ‘Experimenteren met vertrouwen’. Dit is van groot belang in het geheel. Spreker verzoekt dit in de nota nadrukkelijker naar voren te laten komen.

Het College is het eens met GroenLinks, maar in de uitvoering is veel afhankelijk van de professionals, die met de klanten aan tafel zitten. Zij moeten op een juiste manier en met de juiste bejegening kunnen zien welke hulp mensen nodig hebben in de vier weken dat ze op zoek moeten naar werk. In de evaluatie ‘Het Plein op Orde’ zal dit zeker aan de orde komen. Het College is bereid om de rechten in de nota duidelijker naar voren te laten komen.

De PvdA informeert naar de ervaringen met deze maatregel bij de groep jonger dan 27 jaar. Voor deze leeftijdsgroep is deze regel immers al van kracht.

Het College meldt positieve ervaringen. Het College kan desgewenst de cijfers doen toekomen. Spreker verwijst naar de raadsinformatiebrief en het bijgevoegde rapport van het Ministerie van SZW inzake de Vangnetregeling. Uit genoemd rapport blijkt dat het niet heel erg duidelijk is waar de verschillen in tekorten tussen gemeenten door worden veroorzaakt, anders dan de vraag of de uitvoerende organisatie, in dit geval Het Plein, voldoende oog voor mensen om hen te begeleiden naar werk. Het blijkt dat die focus bij Het Plein minder is dan mag worden verwacht en daar wordt momenteel hard aan gewerkt. Het College wil er echt voor waken dat niemand tussen de wal en het schip terecht komt

D66 suggereert om bij deze maatregel voor 27-plussers de term ‘wachttijd’ te wijzigen in ‘zoektijd’. Spreker roept voorts op aandacht te schenken aan een heldere communicatie via de website.

Het College zal in de zienswijze aangeven dat de term ‘zoektijd’ voorkeur verdient boven de term ‘wachttijd’. Voorts zal kort de strekking van het Forumdebat van heden worden weergegeven.

De Stadspartij vindt de uitleg over de maatregel verhelderend. De fractie vindt dat mensen vanaf dag 1 het recht hebben op een uitkering, zij het naast de plicht om te solliciteren. De fractie kan zich vinden in de formulering van de zienswijze.

De voorzitter stelt vast dat dit onderwerp voldoende is besproken en rijp is voor besluitvorming in de raad.

Bijlagen

Advies

Voldoende besproken. Verder debat in de raad

Behandeld in Raad 4 december 2017 (21:00 - 23:00) Naar boven

 
Datum 04-12-2017 Tijd 21:00 - 23:00
Zaal
Raadzaal
Openbaarheid
Openbaar
Voorzitter
A. Vermeulen
Griffier
G.A.J. Winters

Verslag van de vergadering

Zie de bijlage

Bijlagen

Besluit

Aangenomen
Er werden 24 stemmen voor en 4 stemmen tegen het voorstel uitgebracht.
Geen amendementen ingediend